Yapılan değişiklikler kapsamında, 15-18 yaş arasındaki çocukların ağır suçlar işlemesi halinde yaş nedeniyle uygulanan ceza indiriminin bazı durumlarda uygulanmamasının önü açıldı. Böylece ağır nitelikteki suçlara karışan çocuklar bakımından mevcut ceza uygulamalarında önemli bir değişikliğe gidilmiş oldu.
Düzenlemenin dikkat çeken başlıklarından biri de çocukların ateşli silahlara erişimiyle ilgili getirilen yeni yaptırım oldu. Buna göre, çocukların ateşli silahlara ulaşmasına veya bu silahları edinmesine neden olan kişiler hakkında 3 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek.
Cezalar ve İnfaz Sisteminde Yeni Dönem
TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen düzenleme, yalnızca çocuklara verilecek cezalarla sınırlı kalmıyor. Suça sürüklenen çocuklar bakımından infaz sistemine ilişkin de yeni düzenlemeler içeriyor. Özellikle ağır suçlar söz konusu olduğunda, 15-18 yaş grubundaki çocuklar için yaş indiriminin uygulanmayabileceğine ilişkin hüküm, düzenlemenin en önemli değişiklikleri arasında yer alıyor. Bu değişiklikle, suçun niteliği ve ağırlığı dikkate alınarak çocuklar hakkında uygulanacak yaptırımların yeniden şekillendirilmesi hedefleniyor.
Çocukların Silahlara Erişimine Yönelik Yaptırım
Yeni düzenlemede çocukların ateşli silahlara erişiminin önlenmesine yönelik de dikkat çekici bir adım atıldı. Çocukların ateşli silahlara ulaşmasına neden olan kişiler için 3 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor. Böylece düzenlemeyle hem suça sürüklenen çocuklar açısından uygulanacak ceza ve infaz hükümlerinde değişikliğe gidilirken hem de çocukların ateşli silahlara erişimini kolaylaştıran kişilere yönelik daha belirgin bir cezai yaptırım getiriliyor. TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaşan düzenleme, bu yönleriyle suça sürüklenen çocuklara ilişkin ceza politikalarında yeni bir dönemin başlangıcı olarak öne çıkıyor.
TBMM Genel Kurulu’nda görüşmeleri tamamlanan Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi kabul edilerek yasalaştı. Yeni düzenlemeyle, suça sürüklenen çocuklara uygulanacak cezalarda yaş gruplarına göre farklı hükümler getirilirken, özellikle ağır suçlarda ceza sisteminin yeniden şekillendirilmesi öngörüldü.
Kanun yalnızca çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin değişikliklerle sınırlı kalmadı. Çocukların ceza infaz kurumlarındaki süreçleri, çocuk eğitimevlerine ayrılma şartları, ailelerin çocuklarına karşı sorumlulukları ve çocukların ateşli silahlara erişiminin önlenmesine yönelik yeni yaptırımlar da düzenleme kapsamına alındı.
15-18 Yaş Arasındaki Çocuklar İçin Ceza Hükümleri Değişiyor
Yeni düzenlemede, suçun işlendiği tarihte 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiler açısından uygulanacak ceza hükümlerinde önemli değişiklikler yapıldı. Buna göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 15-18 yaş grubundaki çocuklar için 19 yıldan 27 yıla kadar hapis cezası uygulanabilecek. Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda ise bu süre 15 yıldan 18 yıla kadar olacak.
Bunların dışındaki hapis cezalarında ise üçte bir oranında indirim uygulanacak. Ayrıca aynı fiil nedeniyle verilecek hapis cezası 15 yılı geçemeyecek. Düzenlemenin dikkat çeken noktalarından biri ise bazı ağır suçlarda yaş indiriminin uygulanmamasının mümkün hale gelmesi oldu.
Ağır Yaralama ve Öldürme Suçlarında Yaş İndirimi Uygulanmayabilecek
Kasten öldürme suçlarının yanı sıra ölüm, bitkisel hayat, organ veya duyu kaybı gibi ağır sonuçlara yol açan kasten yaralama suçlarında, failin yaşı nedeniyle uygulanacak indirim konusunda mahkemeye değerlendirme alanı tanındı. Bu tür davalarda; olayın somut özellikleri, failin kastının ağırlığı, suçun işlenmesindeki amacı, eylemin nasıl gerçekleştirildiği ve failin daha önce kasıtlı bir suç nedeniyle hapis cezası alıp almadığı dikkate alınacak.
Yapılacak değerlendirme sonucunda, 15-18 yaş arasındaki çocuklar bakımından yaş indiriminin uygulanmamasına karar verilebilecek. Böylece özellikle ağır sonuçlar doğuran suçlarda, yalnızca failin yaşının değil, suçun niteliğinin ve failin eylemdeki kastının da cezanın belirlenmesinde etkili olması amaçlanıyor.
12-15 Yaş Grubunda Ceza Sorumluluğu İçin Değerlendirme Yapılacak
Kanunla, 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını tamamlamamış çocukların ceza sorumluluğuna ilişkin hükümler de yeniden düzenlendi. Çocuğun gerçekleştirdiği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamadığının veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmediğinin belirlenmesi halinde çocuk hakkında ceza sorumluluğu bulunmayacak. Bu durumda çocuklar hakkında ceza yerine güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Buna karşılık, çocuğun gerçekleştirdiği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını kavrayabildiğinin tespit edilmesi halinde belirli suçlar bakımından hapis cezası uygulanabilecek. Bu kapsamda ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla kadar, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda ise 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek. Ayrıca ağır suçlar bakımından 12-15 yaş grubundaki çocuklara, bir üst yaş grubunda bulunan çocuklara uygulanan ceza rejiminin uygulanıp uygulanmayacağı konusunda hakime takdir yetkisi tanınacak.
Çocuğun Silaha Ulaşmasına Neden Olan Kişiye Hapis Cezası
Yeni kanunla çocukların ateşli silahlara erişiminin engellenmesine yönelik de önemli bir yaptırım getirildi. Buna göre, ateşli silahını gerekli dikkat ve özeni göstermeden muhafaza eden ve bu nedenle bir çocuğun silaha ulaşmasına ya da silahı ele geçirmesine imkan sağlayan kişi, eylemi daha ağır bir suç oluşturmuyorsa 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalabilecek. Bu düzenlemeyle, silahın yalnızca kullanılması veya ruhsatsız şekilde bulundurulması değil, çocukların silahlara erişebileceği şekilde özensiz muhafaza edilmesi de ayrıca yaptırıma bağlanmış oldu.
Çocuk Hükümlülerin İnfaz Sürecinde Yeni Model
Kanunun getirdiği değişikliklerden biri de çocuk hükümlülerin cezalarının nasıl infaz edileceğine ilişkin. Önceki uygulamada çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilmesi mümkünken, yeni sistemde infaz sürecinin çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlaması öngörülüyor.
Çocuğun iyi halli olduğunun tespit edilmesi halinde ise sonraki aşamada çocuk eğitimevine ayrılması mümkün olacak. Çocuğun eğitimevine gönderilip gönderilmeyeceği konusunda tek bir değerlendirmeyle yetinilmeyecek. Karar, uzmanların da yer aldığı bir kurul tarafından en geç üç ayda bir yeniden ele alınacak.
Çocukların Durumunu Uzmanlardan Oluşan Kurul Değerlendirecek
Çocuk hükümlülerin eğitimevine ayrılmasına ilişkin değerlendirmelerde farklı uzmanlık alanlarından kişilerin görüşlerine başvurulacak. Kurulda; psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, öğretmen veya çocuk hakları alanında görev yapan avukat gibi uzmanların yer alabilmesi öngörülüyor.
Bu sayede çocuğun yalnızca cezaevi içerisindeki davranışlarının değil, gelişimsel ve sosyal durumunun da değerlendirme sürecine dahil edilmesi amaçlanıyor. Öte yandan bazı çocuk hükümlüler bakımından doğrudan çocuk eğitimevinde infaz mümkün olacak. Buna göre kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkum edilen çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilebilecek.
Ailelerin Çocuklara Karşı Sorumluluğu Artırılıyor
Düzenlemenin bir diğer önemli başlığını ise aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin ihlaline ilişkin cezalar oluşturuyor. Çocuğuna yönelik bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiler açısından öngörülen hapis cezası artırılarak 3 aydan 2 yıla kadar hapis şeklinde düzenlendi.
Bunun yanında, çocuğunun güvenliğini veya sağlığını ağır biçimde tehlikeye atan anne ya da baba hakkında da daha ağır bir yaptırım uygulanabilecek. Bu kişiler için öngörülen ceza 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olacak. Böylece çocukların bakım, eğitim ve güvenliğinden sorumlu kişilerin yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda uygulanacak yaptırımların kapsamı genişletilmiş oldu.
Çocuk Suçluluğuna Karşı Daha Kapsamlı Bir Sistem
TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaşan düzenleme, çocukların suça sürüklenmesi konusunda hem ceza sorumluluğu ve yaptırımlar hem de infaz süreci ve aile sorumluluğu bakımından kapsamlı değişiklikler getiriyor. Özellikle ağır suçlarda 15-18 yaş grubuna yönelik ceza hükümlerinin sıkılaştırılması, 12-15 yaş grubunda hakimlere tanınan takdir yetkisi, çocukların silahlara erişimini önlemeye yönelik yeni hapis cezası ve ailelerin sorumluluklarına ilişkin yaptırımlar düzenlemenin öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor.
Yeni infaz modeliyle ise çocuk hükümlülerin durumlarının belirli aralıklarla uzmanlardan oluşan kurullar tarafından değerlendirilmesi ve iyi halli çocukların eğitimevlerine ayrılabilmesi öngörülüyor. Bu yönüyle düzenleme, ağır suçlar bakımından daha caydırıcı bir ceza yaklaşımı getirirken, çocuk hükümlülerin infaz sürecinde eğitim ve yeniden topluma kazandırılmasına yönelik mekanizmaları da yeniden şekillendiriyor.