Esnaf kurye modeliyle çalışan, özellikle yemek ve gıda siparişlerinin dağıtımını üstlenen motokuryeler, son günlerde sistemde yapılan değişikliklere karşı tepkilerini artırmış durumda. Kuryeler, yeni düzenlemenin hem gelir akışlarını hem de çalışma düzenlerini olumsuz etkilediğini savunarak uygulamaya karşı çıkıyor.
Tartışmanın odağında ise özellikle nakit ödemelerle ilgili yeni prosedür yer alıyor. Daha önce müşterilerin yemek siparişlerinde “nakit ödeme” seçeneğini tercih etmesi halinde, siparişi teslim eden kurye ödemeyi doğrudan müşteriden tahsil ediyordu. Bu nakit tutar, platform tarafından anlık olarak kurye üzerinden alınmıyor; haftalık hesaplamalarla sistem içerisinde mahsuplaştırılıyordu. Gün sonunda elde kalan fazla nakit ise kuryeler tarafından belirlenen yöntemlerle, genellikle ATM üzerinden platform hesabına yatırılarak muhasebe işlemleri tamamlanıyordu.
Ancak yeni sistemle birlikte bu işleyişte köklü bir değişikliğe gidildi. Buna göre, müşteriden teslimat sırasında alınan nakit ücret artık kuryenin elinde kalmayacak; belirlenen bankalara ait ATM’ler üzerinden doğrudan platform hesaplarına yatırılması gerekecek. Böylece kuryeler, ellerine geçen “günlük sıcak para” akışını doğrudan kullanamayacak, bunun yerine yaptıkları teslimatların karşılığının platform tarafından daha sonra faturalandırma ve ödeme süreçleriyle kendilerine aktarılmasını beklemek zorunda kalacak.
Kuryeler ise bu değişikliğin hem nakit döngüsünü zorlaştırdığını hem de gelirlerini daha belirsiz hale getirdiğini ifade ediyor. Günlük kazançlarını anlık olarak yönetmeye alışmış olan birçok kurye, yeni sistemle birlikte finansal planlamalarının zorlaştığını ve operasyonel yükün arttığını dile getiriyor. Bu nedenle söz konusu düzenleme, sahada çalışan motokuryeler arasında ciddi bir memnuniyetsizlik ve itiraz dalgasına yol açmış durumda.
Motokuryelerde Nakit Sisteminin Yaygınlığı
Motokuryeler uzun süredir özellikle yemek siparişlerinde müşterilerin nakit ödeme yapması sayesinde günlük olarak doğrudan nakit gelire erişebiliyordu. Bu durum, kuryelerin günlük masraflarını ve ailelerinin ihtiyaçlarını anında karşılamasına imkân sağlarken, gün sonunda elde kalan fazla tutar ise şirket hesaplarına aktarılıp mahsuplaştırılıyordu. Hatta birçok kurye, bu nakit akışı nedeniyle çalışmayı tercih ediyordu.
Para Üstü ve Bahşiş Gelirleri
Örneğin 279 liralık bir siparişin müşteriden 300 lira nakit olarak tahsil edilmesi durumunda, kuryeler genellikle para üstü istemeyen müşteriler sayesinde farkı bahşiş olarak alabiliyordu. Bu şekilde günlük bazda önemli miktarlarda ek gelir elde edilebiliyordu.
Ancak yeni uygulamalarla birlikte bu tür nakit akışının devam etmesi bekleniyor olsa da, kayıt altına alınmayan bu gelirlerin kayıt dışı ekonomiyi beslediği yönünde eleştiriler bulunuyor. Özellikle para üstü iadesi yapılmayan durumlar nedeniyle oluşan kayıt dışılığın önlenmesi için ilgili bakanlıkların çalışma yürüttüğü ifade ediliyor.
Para Üstü Problemi ve Olası Senaryolar
Yeni sistemde dikkat çeken önemli bir sorun da para üstü meselesi olarak öne çıkıyor. Örneğin 279 liralık bir sipariş için 300 lira ödeyen bir müşteri 21 lira para üstü talep ettiğinde, kuryede bozuk para bulunmaması durumunda iki seçenek ortaya çıkıyor: ya sipariş iptal edilecek ya da müşteri ekstra 21 lirayı ödemeyi kabul edecek. Bu durum, özellikle nakit işlemlerin yoğun olduğu siparişlerde operasyonel zorluklar yaratabiliyor.
Kuryelerin Nakit İşlem Eleştirisi
Birçok kurye, yeni sistemde nakit işlemlerle uğraşmak istemediğini belirtiyor. Özellikle sipariş gelirlerinin sürekli olarak bankaya yatırılması gerektiği için bu durumun iş yükünü artırdığı ifade ediliyor. Kuryeler, sık sık ATM aramak zorunda kaldıklarını, bu işlemler için ek zaman ve yakıt harcadıklarını ve bunun da çalışma verimliliğini düşürdüğünü dile getiriyor.
Gelirlerdeki Değişim ve Ekonomik Etki
Geçmişte motokuryelerin gelirlerinin oldukça yüksek seviyelere ulaştığı, hatta bazı dönemlerde profesör veya genel müdür maaşlarını bile aşabildiği biliniyordu. Özellikle yoğun çalışma saatlerinde ve farklı platformlarda hizmet veren kuryelerin aylık cirolarının 200 bin liraya kadar çıkabildiği ifade ediliyordu.
Ancak sektördeki kurye sayısının hızla artması ve rekabetin yoğunlaşmasıyla birlikte gelirlerde ciddi bir düşüş yaşandı. Günümüzde birçok kuryenin net aylık kazancının 60 ila 90 bin lira seviyelerine gerilediği belirtiliyor. Ayrıca bazı kuryelerin vergi ve SGK borçları bulunduğu da ifade ediliyor. Kuryeler, bu borçlara yönelik bir vergi yapılandırması beklerken Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in ise vergi yapılandırmasına gidilmeyeceğini net bir şekilde açıkladığı hatırlatılıyor.
Kaynak: NTV