Akaryakıt Şoku Enflasyonu Nasıl Tetikliyor?

Akaryakıt şoku enflasyonu nasıl tetikliyor? Yapılan çalışmalara göre, Brent petrol fiyatında meydana gelen yüzde 10’luk bir yükselişin, tüketici enflasyonunu yalnızca kısa vadede değil, zaman içinde kademeli olarak artırdığı tespit edildi. Bu artışın, doğrudan etkilerin yanı sıra dolaylı kanallar aracılığıyla da hissedildiği ve 12 aylık süreç sonunda enflasyonu toplamda yaklaşık 1 puan yukarı çektiği ifade ediliyor.

Eşel Mobil: Enflasyona Karşı Otomatik Fren Mekanizması

Analizde dikkat çeken bir diğer önemli nokta ise etkinin zaman içinde genişleyerek devam etmesi. Buna göre, petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki toplam etkisi 24 aylık bir periyotta değerlendirildiğinde yaklaşık 1,2 puana ulaşıyor.

Petrol Fiyatlarındaki Artışa Vergi Ayarlı Kalkan

Bu durum, enerji maliyetlerindeki artışın sadece akaryakıt fiyatlarıyla sınırlı kalmadığını; üretim, taşımacılık ve dolaylı olarak birçok mal ve hizmet fiyatına yansıyarak enflasyon üzerinde daha geniş çaplı bir baskı oluşturduğunu gösteriyor.

Akaryakıt Şoku Enflasyonu Nasıl Tetikliyor?

TCMB’nin bulguları, petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların Türkiye’de enflasyon dinamikleri açısından kritik bir görev aldığını ve bu etkinin hem kısa hem de orta vadede hissedilir düzeyde olduğunu ortaya koyuyor.

Pompa Fiyatlarından Enflasyona Uzanan Zincir Etki

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nda görev yapan ekonomist Mert Gökcü ile yardımcı ekonomist Eren Sezer tarafından kaleme alınan ve Merkezin Güncesi blogunda yayımlanan “Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri” başlıklı analizde, enerji fiyatlarının enflasyon üzerindeki görevi kapsamlı biçimde ele alınıyor.

Enerji Fiyatları Yükselirken Eşel Mobil Nasıl Devreye Giriyor?

Çalışmada, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki dalgalanmaların yurt içi akaryakıt fiyatlarını doğrudan etkilediği, bunun da genel fiyat düzeyi üzerinde belirleyici olduğu vurgulanıyor. Küresel petrol fiyatlarında yaşanan artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamak amacıyla devreye alınan eşel mobil sisteminin, otomatik bir dengeleyici mekanizma gibi çalıştığı ifade ediliyor. Bu sistem sayesinde, vergi bileşenlerinde yapılan ayarlamalar yoluyla petrol fiyatlarındaki yükselişin pompa fiyatlarına etkisi kısmen azaltılıyor.

Vergi Ayarıyla Fiyat Artışını Sınırlayan Sistem

Analizde özellikle Mart 2026 itibarıyla yürürlüğe giren eşel mobil uygulamasının enflasyon dinamikleri üzerindeki muhtemel etkileri ayrıntılı şekilde inceleniyor. Buna göre, 2026 yılı tüketici sepetinde akaryakıt harcamalarının payı yüzde 3,21 seviyesinde bulunuyor. Bu pay, akaryakıt fiyatlarındaki değişimlerin enflasyona doğrudan etkisini belirlerken; ulaştırma hizmetleri, işlenmemiş gıda ve benzeri birçok kalem üzerinden de dolaylı maliyet etkileri ortaya çıkıyor.

Akaryakıt Fiyatları: Beklentileri Şekillendiren Kritik Gösterge

Ayrıca akaryakıt fiyatlarının kamuoyu tarafından yakından takip edilmesi, bu kalemdeki ani fiyat değişimlerinin beklentiler ve fiyatlama davranışları üzerinde güçlü bir etki oluşturmasına neden oluyor. Bu nedenle akaryakıt fiyatlarındaki oynaklık, sadece kısa vadeli enflasyon görünümü açısından değil, aynı zamanda beklenti ve maliyet kanalları üzerinden oluşan fiyat baskıları bakımından da kritik önem taşıyor.

Akaryakıt fiyatlarının oluşumunda; ürün fiyatı, dağıtım zincirindeki marjlar, EPDK payı ve vergiler belirleyici unsurlar olarak öne çıkıyor. Ürün fiyatının temel belirleyicileri ise uluslararası petrol fiyatları, rafineri marjları ve döviz kuru olarak sıralanıyor. Son dönemde gelişmelerin etkisiyle petrol fiyatlarında hızlı artışlar gözlenmiş, bu gelişmeler üzerine 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil sistemi devreye alınmış ve ÖTV tutarlarında düzenlemeye gidilmişti.

Eşel mobil mekanizması, maliyet artışlarının nihai fiyatlara doğrudan yansımasını vergi ayarlamaları aracılığıyla sınırlayan bir yapı sunuyor. Örneğin, benzin, motorin veya LPG fiyatlarının yükseldiği dönemlerde ÖTV’de indirime gidilerek tüketiciye yansıyan fiyat artışı azaltılabiliyor. Bu durum, fiyat oynaklığını da düşürücü bir etki yaratıyor. Nitekim 2026 Şubat ayı itibarıyla maktu ÖTV’nin toplam fiyat içindeki payı benzinde yaklaşık yüzde 26, motorinde yüzde 24 ve LPG’de yüzde 21 civarında seyrediyor.

Enflasyonla Mücadelede Gizli Araç: Eşel Mobil

Analizde, eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki etkisini ölçebilmek için üç temel unsurun dikkate alındığı belirtiliyor. Bunlardan ilki küresel petrol fiyatlarının seyri, ikincisi bu fiyat değişimlerinin Türkiye’de referans alınan ürün fiyatlarına ne ölçüde yansıdığı, üçüncüsü ise eşel mobil uygulamasının olmadığı bir senaryoda petrol fiyatlarının enflasyona geçişkenliği. Çalışmada, Brent petrol fiyatlarındaki değişimin ürün fiyatlarına birebir yansıdığı varsayımı kullanılıyor.

Elde edilen bulgulara göre, Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk bir artış, doğrudan ve dolaylı etkiler birlikte değerlendirildiğinde, 12 ay sonunda tüketici enflasyonunu yaklaşık 1 puan artırıyor. Bu etkinin 24 ay sonunda ise yaklaşık 1,2 puana ulaştığı hesaplanıyor. 2026 yılı ilk Enflasyon Raporu’nda petrol fiyatı ortalaması 58,8 dolar olarak öngörülmüşken, analizde 70 ila 90 dolar aralığında alternatif senaryolar inceleniyor.

Petrol 90 Dolar Olursa: Eşel Mobilin Gücü Ortaya Çıkıyor

Buna göre, ortalama petrol fiyatının 70 dolar olduğu ve eşel mobil sisteminin uygulanmadığı bir durumda, yıllık enflasyonun 12 ay sonunda 1,9 puan daha yüksek gerçekleşeceği tahmin ediliyor. Ancak eşel mobil devrede olduğunda bu etkinin 1,3 puan daha düşük, yani yaklaşık 0,6 puan seviyesinde kaldığı görülüyor. Petrol fiyatının ortalama 90 dolar olduğu senaryoda ise eşel mobil mekanizmasının enflasyonu düşürücü etkisi 3,7 puana kadar çıkabiliyor.

Dış Şoklara Karşı İç Denge: Türkiye’nin Eşel Mobil Stratejisi

Analizde, uluslararası enerji fiyatlarının para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kaldığı, ancak eşel mobil gibi maliye politikası araçları sayesinde bu dışsal şokların enflasyona yansımasının önemli ölçüde sınırlandırılabildiği ifade ediliyor. Bu yönüyle eşel mobil uygulamasının, dezenflasyon sürecine katkı sağlayan önemli bir araç olduğu değerlendiriliyor.