Dünya Sağlık Örgütü Genel Direktörü Tedros Ghebreyesus’un, ölümcüllük oranıyla dikkat çeken ve “X Hastalığı” olarak adlandırılan, şu anda bilinmeyen bir patojene yönelik önemli açıklamaları gündemi belirlemişti. Ghebreyesus, tüm dünyanın bu yeni tehdide karşı hazırlıklı olması gerektiğinin altını çizmiş, mayıs ayına kadar uluslararası bir pandemi anlaşmasına varılmasının önemine vurgu yapmıştı.
DSÖ Genel Direktörü Ghebreyesus, Covid-19’un 20 katı kadar ölümcül olduğu iddia edilen X hastalığına dair önemli bir açıklama yapmıştı.
X Hastalığı, ilk kez 2018 yılında bilim insanlarının dile getirdiği Disease, son günlerde bir kez daha gündem oldu.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından altı sene önce, öncelikli hastalıklar listesinde yer alan X hastalığı, şöyle anlatılmıştı:
‘Hastalık X, ciddi bir uluslararası salgına neden olabilecek bilinmeyen bir patojeni belirtmek için kullanılır.’ Ghebreyesus, X hastalığına karşı hazırlıklı olmanın hayati önem taşıdığını vurgulayarak, tüm ülkelerin bu ortak tehditle mücadele etmek amacıyla mayıs ayına kadar bir pandemi anlaşmasına varmalarını umut ettiğini belirtmişti.
İsviçre’nin Davos kentinde gerçekleşen Dünya Ekonomik Forumu’nda konuşan Ghebreyesus, ‘Pandemi anlaşması, karşılaştığımız tüm zorlukları ve çözümleri bir araya getirebilir’ ifadelerini kullanmıştı.
Bakan Koca: “Gerçek bir tehdit değil!”
Bu gelişmelerin ardından, Türkiye Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’dan yatıştırıcı açıklamalar geldi. Koca, X hastalığı’nın gerçek bir tehdit oluşturmadığını, bu kavramın teorik bir varsayım olduğunu belirtti.
Bakan Koca, sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımda, DSÖ’nün “X Hastalığı” olarak adlandırdığı durumun, gerçek bir hastalık olmadığını, bunun gelecekteki muhtemel salgınlara karşı hazırlıklı olmak amacıyla teorik bir kavram olduğunu ifade etti. Bakan Koca, “Farzımuhal hastalık. DSÖ’nün verdiği isimle X hastalığı. Gerçek hayatta karşılığı yok. İleride bir gün bir salgın yaşanacak olursa, ona hazırlıksız yakalanmamak için yapılan çalışmalarda teorik anlamda geçiyor. Siz rahat olun ve kendinizi soğuk algınlığından koruyun.” ifadelerini kullandı.
Farzımuhal Hastalık. DSÖ’nün verdiği isimle X hastalığı. Gerçek hayatta karşılığı yok. İleride bir gün bir salgın yaşanacak olursa, ona hazırlıksız yakalanmamak için yapılan çalışmalarda teorik anlamda geçiyor. Siz rahat olun. Ve kendinizi soğuk algınlığından koruyun.
— Dr. Fahrettin Koca (@drfahrettinkoca) January 24, 2024
TTB’den Konuya İlişkin Açıklama Geldi
Türk Tabipleri Birliği (TTB) de benzer bir açıklama yaparak, halk arasında yayılan endişelerin yersiz olduğunu, “X Hastalığı”nın gerçek bir hastalık olmadığını, ancak gelecekte karşılaşılabilecek bilinmeyen bulaşıcı hastalıklar için bir hazırlık kavramı olduğunu tekrarladı.
TTB X hastalığına ilişkin yazılı açıklama yapıldı. X hastalığının gerçek bir hastalık olmadığını belirterek, “Bir salgına veya birden fazla kıtaya yayılması halinde pandemiye neden olabilecek, şu anda bilinmeyen bulaşıcı hastalıklara atıfta bulunmak için Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirtilen X hastalığı varsayımsaldır.” bilgisini verdi.
X hastalığı ile ilgili başlıklar ve gönderilerin sosyal medyada dolaşmaya başladığından bu yana bazı insanların X’in yayılmakta olan yeni bir hastalık olduğuna inandıklarına işaret edilen açıklamada, şu değerlendirmede bulunuldu:
“Öncelikle X hastalığının gerçek bir hastalık olmadığının bilinmesi gerekir. Bir salgına veya birden fazla kıtaya yayılması halinde pandemiye neden olabilecek, şu anda bilinmeyen bulaşıcı hastalıklara atıfta bulunmak için Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirtilen X hastalığı varsayımsaldır. X hastalığı, aynı zamanda belirti gösterebilecek bir hastalık değildir. Çünkü böyle bir hastalık henüz bulunmamaktadır.”
Kovid-19’un 2019 sonunda salgına yol açtığında X hastalığının bir örneği olduğu belirtilen açıklamada, şu ifadeler kullanıldı:
“Kendimizi buna karşı savunmak için yeterince hazırlıklı olmadığımız için Kovid-19 hızla yayıldı ve dünya çapında milyonlarca kişinin ölümüne neden olan ölümcül bir salgına neden oldu. X hastalığı kavramı, insan sağlığına yönelik çok gerçek ve giderek büyüyen bir tehdidi tanımlıyor, dünyanın buna yanıt vermek için daha iyi hazırlanması gereken bir tehdit. Ortaya çıkan en son X hastalığı, Kovid-19’a neden olan SARS-CoV-2 virüsüydü.”
Bir sonraki X hastalığının nerede ve ne zaman ortaya çıkacağını hiç kimse tahmin edemeyeceği belirtilen açıklamada, bilim insanlarının, bir sonraki X hastalığının, insanlarda hastalığa neden olma yeteneklerini halihazırda gösteren yaklaşık 25 virüs ailesinden ortaya çıkacak yeni bir virüsten kaynaklanma ihtimalinin yüksek olduğunu düşündüğü aktarıldı.
Açıklamada, şunlar kaydedildi:
“Özelliklerini veya geliş zamanını kesin olarak tahmin edemiyor olmamız, X hastalığı için plan yapamayacağımız anlamına gelmez. Devletler, bilim insanları ve emek ve meslek örgütleri gibi konunun ilgilileri gelecekteki salgınlar konusunda toplanmalıdır. Daha önceki pandemilerden dersler çıkararak kapsamlı ve uygulanabilir planlarla, yaşam alanlarımız gelecek salgınlara karşı hazırlanmalıdır. Bu sayede önümüzdeki pandemilerde birçok insanın yaşamı kurtarılabilecektir.”
İşte Merak Edilen Disease (X) hastalığı…
X Hastalığı (Disease X), Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından kullanılan varsayımsal bir terimdir ve gelecekte karşılaşabileceğimiz, henüz tanımlanmamış bir patojene atıfta bulunur. Bu terim, bilim insanlarını ve sağlık politika yapıcılarını, beklenmedik bir hastalık tehdidine karşı daima hazırlıklı olmaya teşvik etmek için kullanılır.
X Hastalığı Nedir?
X Hastalığı, DSÖ’nün olası bir pandemiye yol açabilecek, ancak şu anda bilinmeyen hastalıklara hazırlıklı olmak için oluşturduğu bir kavramdır. 2018 yılında “öncelikli hastalıklar” listesine eklenmiştir. Bu liste, araştırma ve kaynak ayrılması gereken, potansiyel olarak ciddi uluslararası salgınlara yol açabilecek hastalıkları içerir.
Belirtileri Nelerdir?
X Hastalığı varsayımsal olduğu için özgün belirtileri yoktur. Ancak, teorik olarak eğer bir üst solunum yolu virüsü şeklinde ortaya çıkarsa, ateş, öksürük, boğaz ağrısı gibi genel üst solunum yolu enfeksiyonu semptomları gösterebilir.
Potansiyel Kaynakları Nelerdir?
Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi’nden Dr. Amesh Adalja’ya göre, X Hastalığı gibi bir patojenin kaynağı, yarasalarda, kuşlarda veya diğer hayvan türlerinde bulunan ve henüz insanlara bulaşmamış bir virüs olabilir. Bu tip patojenler, insan ve hayvanlar arasındaki etkileşimlerde bulaş riski taşır.
DSÖ’nün Listesi ve X Hastalığı
DSÖ’nün listesi, dünya genelinde salgınlara sebep olabilecek patojenleri içerir. Şu anki listeye göre, insanlarda gözlemlenen ve araştırma gerektiren hastalıklar arasında Koronavirüs (ve varyantları), Ebola ve Marburg virüsü, Kırım Kongo kanamalı ateşi, Lassa ateşi, Zika virüsü, MERS ve SARS, Nipah virüsü ve Rift Vadisi ateşi yer almaktadır.
İnsanlarda Görüldü mü?
DSÖ’nün tanımladığı bu hastalık, henüz insanlarda tespit edilmiş değildir. Ancak, örneğin DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus’un belirttiği gibi, Covid-19 salgını “ilk X Hastalığı” olarak kabul edilebilir, çünkü daha önce bilinmeyen bir patojenin neden olduğu ve küresel bir salgına dönüşen bir hastalıktır.
Gelecekteki Hazırlıklar
X Hastalığı kavramı, bilim insanlarını ve sağlık sistemlerini, mevcut hastalıklara karşı hazırlıklı olmanın yanı sıra, gelecekte ortaya çıkabilecek bilinmeyen hastalıklara karşı da hazırlıklı olmaya teşvik eder. DSÖ’nün bu kavramı kullanmasının amacı, küresel sağlık sistemlerinin, henüz bilinmeyen hastalıklara hızla yanıt verebilmek için gerekli araştırma, kaynak ve altyapıyı geliştirmesidir.
Sonuç olarak, X Hastalığı, mevcut bir sağlık tehdidi değil, potansiyel bir gelecek tehdidini temsil eder. Sağlık otoritelerinin ve araştırmacıların, olası bir salgına karşı proaktif bir yaklaşım geliştirmesi için bir uyarı niteliğindedir.