Uzun süredir iki ülke arasında çeşitli alanlarda yaşanan görüş ayrılıklarının ardından gelen bu mesaj, özellikle savunma sanayii ve stratejik iş birliği konularında dikkatleri yeniden Ankara-Washington hattına çevirdi.
Trump’ın açıklamasının ardından kamuoyunun odağında, CAATSA yaptırımlarının tamamen kaldırılabilmesi için yerine getirilmesi gereken üç kritik şart yer alıyor. Bunun yanı sıra Türkiye’nin yeniden F-35 savaş uçağı programına dahil edilmesine ilişkin sürecin nasıl ilerleyeceği de en çok merak edilen başlıklar arasında bulunuyor. Uzmanlar, atılacak adımların yalnızca savunma alanını değil, iki ülke arasındaki diplomatik ve ekonomik ilişkileri de doğrudan etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
Öte yandan Ankara, NATO tarihinin en kritik zirvelerinden birine ev sahipliği yapıyor. Dünyanın birçok ülkesinden devlet ve hükümet başkanlarını bir araya getiren 36. NATO Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi kapsamında önemli diplomatik temaslar gerçekleştiriliyor.
Zirve dolayısıyla Ankara’ya gelen ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından Ankara Havalimanı’nda resmi törenle karşılandı. Liderlerin gerçekleştirdiği görüşmelerde NATO’nun geleceği, bölgesel güvenlik meseleleri, savunma alanındaki iş birlikleri ve Türkiye-ABD ilişkilerinin yeniden şekillendirilmesine yönelik başlıkların ele alınması bekleniyor.
Trump’ın CAATSA yaptırımlarına ilişkin yaptığı açıklama, zirvenin en dikkat çeken gelişmelerinden biri olarak öne çıkarken, gözler bundan sonraki süreçte atılacak resmi adımlara çevrildi. Özellikle yaptırımların kaldırılmasına ilişkin hukuki ve diplomatik prosedürlerin nasıl işleyeceği ile Türkiye’nin F-35 programına olası dönüşüne ilişkin takvimin netleşmesi, hem uluslararası kamuoyu hem de savunma çevreleri tarafından yakından takip ediliyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde gerçekleştirilen resmi karşılama töreninin ardından ortak basın toplantısında gazetecilerin sorularını yanıtladı. İki lider, Türkiye-ABD ilişkilerinin geleceğine ilişkin önemli mesajlar verirken, özellikle F-35 savaş uçakları programı ve CAATSA yaptırımlarıyla ilgili açıklamaları dikkat çekti.
Basın toplantısında yöneltilen F-35 programına ilişkin soruyu yanıtlayan ABD Başkanı Donald Trump, Türkiye ile Washington arasındaki ilişkilerin olumlu bir seyir izlediğini belirtti. Trump, F-35 konusunda nihai kararın ABD yönetimine ait olduğunu ifade ederek, “Bu bizim vereceğimiz bir karar. Türkiye ile çok iyi ilişkilerimiz bulunuyor. Herkes ‘Bunu neden yapmayalım?’ diye soruyor. Türkiye birçok ülkeden farklı olarak sadık bir müttefik konumunda. Bu konu üzerinde değerlendirmelerimizi sürdürüyoruz.” ifadelerini kullandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan ise F-35 meselesinin yeni ortaya çıkan bir konu olmadığını vurgulayarak, bu konuda daha önce ABD yönetimiyle birçok görüşme gerçekleştirildiğini söyledi. Erdoğan, Türkiye’nin program kapsamında teslim edilmesi planlanan beş uçakla ilgili daha önce taahhüt aldığını hatırlatarak, “F-35 konusu bizim açımızdan yeni bir mesele değil. Daha önce ABD ile bu konuyu ayrıntılı şekilde görüştük ve beş uçağın teslim edileceğine dair söz aldık. F-35 konusunda verilen sözlerin geleceğe yönelik olumlu şekilde hayata geçirileceğine inanıyorum. Sayın Trump, verdiği sözlerin arkasında duran bir liderdir.” değerlendirmesinde bulundu.
Trump: Yaptırımları Kaldırmanın Zamanı Geldi
Toplantıda Türkiye ile ilişkilerin daha da güçleneceğini belirten Donald Trump, Ankara için bazı sürpriz gelişmelerin yaşanacağını ifade etti. Trump, Türkiye’ye uygulanan CAATSA yaptırımlarının kaldırılması yönünde karar alındığını açıklayarak, “Müttefiklerimize yaptırım uygulamak istemiyoruz. Artık yaptırımları kaldırıyoruz. Türkiye ile çok yakın iş birliği içerisinde çalışmaya devam edeceğiz.” dedi. Bu açıklama, iki ülke arasındaki savunma sanayii iş birliğinin yeniden ivme kazanabileceğine yönelik beklentileri artırdı.
CAATSA Yaptırımları Hangi Alanları Kapsıyor?
ABD’nin “Amerika’nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası” (CAATSA) kapsamında uygulanabilen yaptırımlar oldukça geniş bir çerçeveye sahip bulunuyor. Bu yaptırımlar arasında ABD menşeli savunma ürünleri için ihracat lisanslarının verilmemesi, Amerikan finans kuruluşlarından kredi ve finansman imkanlarının sınırlandırılması, ABD bankacılık sistemi üzerinden gerçekleştirilen mali işlemlere çeşitli kısıtlamalar getirilmesi, kişi veya kurumların ABD’deki mal varlıklarının dondurulması, vize kısıtlamaları uygulanması ve ABD kamu kurumlarıyla ticari ilişkilerin yasaklanması gibi çeşitli tedbirler yer alıyor.
Türkiye Neden CAATSA Kapsamında Yaptırıma Maruz Kaldı?
Türkiye, Rusya’dan S-400 hava savunma sistemi satın almasının ardından 2020 yılında CAATSA yaptırımlarına tabi tutuldu. Washington yönetimi, S-400 sistemlerinin NATO’nun savunma altyapısıyla uyumlu olmadığını ve bu satın almanın Rus savunma sanayisine ekonomik destek sağladığını savunarak yaptırım kararı aldı.
ABD yönetimi, söz konusu sistemlerin NATO teknolojileri açısından güvenlik riski oluşturabileceğini öne sürerken, Ankara ise S-400 alımının tamamen ulusal güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleştirildiğini ve egemenlik hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini dile getirmişti.
Yaptırımların Kaldırılması İçin Kongre Onayı Gerekmiyor
CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasına ilişkin süreçte ABD Kongresi’nin ayrıca onay vermesi gerekmiyor. Amerikan yasalarına göre bu sürecin tamamlanabilmesi için ABD Başkanı’nın, kanunda belirtilen belirli şartların yerine getirildiğini Kongre’ye resmi olarak bildirmesi yeterli kabul ediliyor.
Sürecin Tamamlanması İçin Üç Temel Şart Bulunuyor
ABD mevzuatına göre yaptırımların kaldırılabilmesi için üç temel unsurun karşılanması gerekiyor. Bunlar arasında S-400 hava savunma sistemlerinin aktif şekilde kullanılmaması, ilgili ülkenin fiili kontrolünde bulunmaması ve gelecekte benzer nitelikte yeni bir savunma sistemi alımının yapılmayacağına ilişkin güvence verilmesi yer alıyor.
Bu kapsamda ABD Başkanı’nın Kongre’ye göndereceği resmi bildirimde, “S-400 sistemi artık kullanılmıyor, ilgili ülkenin kontrolünde bulunmuyor ve gelecekte benzer bir savunma sistemi alımı gerçekleştirilmeyecek.” yönündeki beyanların yer alması yeterli oluyor. Söz konusu bildirimin Kongre’ye iletilmesinin ardından yaptırımlar için ayrıca bir oylama ya da bekleme süreci işletilmeksizin CAATSA kapsamındaki yaptırımlar kaldırılabiliyor.
CAATSA’nın Kalkması F-35 Sürecini de Etkileyebilir
CAATSA yaptırımlarının kaldırılması, Türkiye’nin F-35 savaş uçağı programına yeniden dahil olmasının önünü açabilecek önemli gelişmelerden biri olarak değerlendiriliyor. Bunun nedeni, yaptırımların kaldırılması için gereken hukuki şartlarla Türkiye’nin F-35 programına dönüşünü engelleyen 2020 ABD Savunma Bütçe Yasası’nda yer alan kriterlerin büyük ölçüde örtüşmesi.
Dolayısıyla ABD Başkanı’nın CAATSA yaptırımlarını kaldırmak amacıyla gerekli üç şartın yerine getirildiğini Kongre’ye resmen bildirmesi, aynı zamanda F-35 satışını engelleyen yasal koşulların da karşılandığı yönünde yorumlanabiliyor. Bu gelişme, Türkiye’nin F-35 programına yeniden katılımı ve savaş uçaklarının satış sürecinin yeniden başlaması açısından önemli bir dönüm noktası olarak görülüyor.