Yeni düzenlemeye göre, çalışan kadınların doğum sonrası izin haklarında iyileştirme yapılarak annelerin bebekleriyle daha uzun süre vakit geçirebilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda hem doğum öncesi hem de doğum sonrası izin sürelerinde esneklik ve artış sağlayan maddeler dikkat çekiyor.
Öte yandan yasa, 15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımı konusunda da önemli sınırlamalar getiriyor. Çocukların dijital platformlarda karşılaşabileceği riskleri azaltmak amacıyla yaşa bağlı erişim kısıtlamaları ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi öngörülüyor.
Böylece hem ailelerin kontrol imkânı artırılıyor hem de çocukların çevrimiçi ortamda daha güvenli bir şekilde zaman geçirmesi amaçlanıyor. Genel olarak düzenleme, hem aile yaşamını desteklemeyi hem de çocukların dijital dünyadaki korunmasını güçlendirmeyi hedefleyen kapsamlı bir adım olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu’nda, sosyal hizmetlerden doğum iznine, toplu taşımadan çocuklara yönelik düzenlemelere kadar birçok başlığı içeren “Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” kabul edilerek yasalaştı. Yeni düzenleme, hem sosyal yardım sistemini hem de çalışma hayatını etkileyen önemli değişiklikler içeriyor.
Sosyal Hizmetler Alanında Yeni Yetkiler ve Veri Toplama Düzeni
Yapılan değişiklikle birlikte Sosyal Hizmetler Kanunu’nda kapsamlı bir düzenlemeye gidildi. Buna göre Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, sosyal yardım ve hizmetlerden yararlanacak kişilerin belirlenmesi, ulusal politika ve stratejilerin oluşturulması ve yardımların objektif kriterlerle dağıtılması amacıyla geniş bir veri toplama yetkisine sahip olacak.
Bakanlık; başvuru yapan ya da halihazırda sosyal yardım alan kişilerin ve hanelerinin; taşınır ve taşınmaz mal varlıkları, sosyal güvenlik kayıtları, sağlık bilgileri, gelir ve gider durumu, nüfus ve mali verileri gibi birçok bilgiyi gerçek ve tüzel kişilerden talep edebilecek. Ayrıca kamu kurumları, kamu tüzel kişileri ve kamu hizmeti yürüten özel kuruluşlar da bu verileri doğrudan Bakanlığa iletebilecek.
Bakanlık bu verileri elektronik ortamda işleyebilecek, saklayabilecek ve gerektiğinde arşivleyebilecek. Ancak Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında şartlar oluştuğunda veriler imha edilecek. Uygulamaya ilişkin ayrıntıları belirleme yetkisi de Bakanlığa verildi.
Kadın Konukevlerinde ve Çocuklara Yönelik Maddi Destek
Düzenleme kapsamında kadın konukevlerinde kalan ve geliri olmayan ya da yeterli geliri olmadığı değerlendirilen kadınlara yönelik mali destek sistemi de değiştirildi. Geçici maddi yardım verilmemiş kadınlara, belirlenen oranlar doğrultusunda kesintisiz net harçlık sağlanacak.
Konukevlerinde kalan kadınların çocukları ile öğrenimine devam etmeyen veya çalışmayan çocuklarına da, devlet korumasındaki çocuklara verilen tutar kadar net harçlık ödenecek. Bu uygulamaların detayları yönetmelikle belirlenecek.
Geçiş Süreci Düzenlemeleri ve Hak Kaybının Önlenmesi
Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesiyle birlikte oluşabilecek mağduriyetlerin önüne geçilmesi için geçiş hükümleri de getirildi.
Değişiklik öncesi yapılan bazı isteğe bağlı sigorta ve sosyal ekonomik destek ödemeleri geri istenmeyecek. Koruma veya bakım tedbiri altındaki çocuklara ilişkin bazı süre şartları yaşa göre kademeli olarak uygulanacak.
Daha önce istihdam hakkı elde edip kullanmamış kişiler, 12 ay içinde başvurmaları halinde bu haktan yararlanabilecek. Kurum kayıtlarına ilişkin bazı süre hesaplamalarında, yasa yürürlüğe girmeden önceki dönemler dikkate alınmayacak.
KDV İstisnası ve Darülaceze Bağışları
Katma Değer Vergisi Kanunu’nda yapılan değişiklikle birlikte Darülaceze’ye yapılan: gıda, temizlik, giyecek, yakacak gibi bağışlar KDV’den muaf tutulacak. Ayrıca diğer bağış ve yardımlar da istisna kapsamında değerlendirilecek.
Toplu Taşımada Gelir Desteği Sistemi
Belediyeler tarafından yetkilendirilen özel şirketler ve şahıslara ait toplu taşıma araçları için yeni bir destek mekanizması oluşturuldu. Toplu taşıma işletmecilerine her ay gelir desteği ödemesi yapılacak.
Bu ödemeler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bütçesinden karşılanacak. Destek miktarı, taşıma kapasitesi ve faaliyet bölgesine göre değişebilecek.
Uygulamanın detayları ilgili bakanlıklar tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.
Doğum İzni 24 Haftaya Çıkarıldı
İş Kanunu’nda yapılan en dikkat çekici değişikliklerden biri doğum izni süresine ilişkin oldu. Yeni düzenlemeye göre: Kadın çalışanların doğum sonrası ücretli izin süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarıldı. Böylece toplam doğum izni süresi 24 hafta (8 hafta doğum öncesi + 16 hafta doğum sonrası) oldu. Çoğul gebelik durumunda bu süre daha da uzayabilecek.
Sağlık durumu uygun olan kadınlar, doktor onayıyla doğuma daha yakın bir tarihe kadar çalışabilecek. Eşi doğum yapan erkek çalışanın izin süresi 5 günden 10 güne çıkarıldı. Koruyucu aile olan çalışanlara 10 gün ücretsiz izin hakkı tanındı. Doğum sonrası ücretsiz izin hakları da yeniden düzenlendi.
Çocukları Korumaya Yönelik Yeni Güvenlik Düzenlemesi
Çocukların güvenliğini artırmaya yönelik önemli bir hüküm de kanuna eklendi. Buna göre bazı ağır suçlardan hüküm giymiş kişiler: okul, kreş, yurt, çocuk kulübü, spor tesisleri, internet kafeler gibi çocukların yoğun bulunduğu alanlarda
çalışamayacak, işletmeci olamayacak, görev alamayacak. Bu kişilere bu tür iş yerleri için ruhsat ve izin de verilmeyecek.
Mevcut işletmelerde böyle bir durum tespit edilirse 6 ay içinde devredilmezse ruhsat iptal edilecek. Ayrıca çalışanların her 6 ayda bir adli sicil durumlarını belgelemeleri zorunlu olacak. Kurala uymayanlara ağır para cezaları ve işletme kapatma yaptırımları uygulanabilecek.
Sosyal Güvenlik ve Analık Haklarında Genişleme
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nda yapılan değişiklikle: Analık izni kapsamı genişletildi ve bazı durumlar için süre 8 haftadan 16 haftaya çıkarıldı. Sigortalı kadınların doğum öncesi ve sonrası dönemde çalışmadıkları günler için ödenek alma şartları güncellendi. Erken doğum gibi durumlarda hak kaybını önleyen yeni düzenlemeler getirildi.
Yeni yasa, sosyal yardım sisteminin daha merkezi ve veri temelli bir yapıya kavuşmasını hedeflerken; aynı zamanda doğum izni, çocuk güvenliği, sosyal destekler ve toplu taşıma sübvansiyonları gibi birçok alanda kapsamlı değişiklikler getiriyor. Düzenleme, hem sosyal devlet uygulamalarını güçlendirmeyi hem de kamu hizmetlerinde daha kontrollü ve standart bir yapı oluşturmayı amaçlıyor.