Stratejik zirve: Erdoğan-Trump görüşmesinde kritik kararlar, Görüşmenin Türkiye saatiyle 18.15’te başlaması bekleniyor. Resmi temasların ardından iki liderin akşam yemeğinde de bir araya gelmesi planlanıyor. Böylece yalnızca resmi oturumlarda değil, daha samimi bir ortamda da ikili ilişkilerin geleceği ve ortak çıkar alanları masaya yatırılacak.
Zirvenin ana başlıkları arasında Gazze’de devam eden insani kriz, iki ülke arasındaki ticaret anlaşmaları ve Orta Doğu’daki bölgesel gelişmeler bulunuyor. Washington’daki temaslarda özellikle Gazze konusunda insani yardımlar, ateşkes girişimleri ve Türkiye’nin bu süreçte oynayabileceği rolün öne çıkması bekleniyor.
Ekonomik boyutta ise tarafların mevcut ticaret hacmini artırmaya yönelik adımları ve yeni anlaşma imkanlarını değerlendireceği ifade ediliyor. Bölgesel meselelerde ise Suriye’den enerji güvenliğine kadar pek çok dosyanın gündeme geleceği tahmin ediliyor. Bu görüşmenin, yalnızca iki ülke arasındaki ikili ilişkiler açısından değil, aynı zamanda küresel dengeler bakımından da önemli sonuçlar doğurabileceği belirtiliyor.
Birleşmiş Milletler (BM) 80. Genel Kurulu için ABD’nin New York kentinde bulunan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, temaslarını Washington’a taşıdı. Erdoğan, bugün ABD Başkanı Donald Trump ile Beyaz Saray’da kritik bir görüşme gerçekleştirecek.
Trump, ikinci başkanlık döneminde Erdoğan’ı ilk kez resmi olarak Beyaz Saray’da ağırlamış olacak. İki lider daha önce Trump’ın ilk döneminde, 2017 ve 2019 yıllarında yine Beyaz Saray’da görüşmüştü.
Ana Gündem: Gazze
İki liderin masaya yatıracağı başlıkların başında, Gazze’de devam eden İsrail saldırıları geliyor. Türkiye, uzun süredir Filistin’de yaşanan insani dramı uluslararası platformlarda gündemde tutuyor ve İsrail’in işgal planlarına karşı aktif bir diplomasi yürütüyor.
Erdoğan da BM Genel Kurulu’ndaki hitabında, Gazze’deki yıkım ve sivillerin yaşadığı trajediyi özellikle vurgulamıştı. Beyaz Saray’daki zirvede Gazze dışında, Suriye krizi, Rusya-Ukrayna savaşı, savunma sanayii iş birliği, F-35 dosyası ve ekonomik ilişkiler gibi konuların da ele alınması bekleniyor.
Liderlerden Ön Açıklamalar
ABD Başkanı Trump, üç gün önce sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, 25 Eylül’de Erdoğan’ı Beyaz Saray’da misafir edeceğini duyurmuştu. “Erdoğan ile daima iyi ilişkilerimiz oldu. Onu 25’inde görmeyi sabırsızlıkla bekliyorum.” ifadelerini kullanan Trump, ticari ve askeri alanda birçok anlaşmanın görüşülmekte olduğuna dikkat çekmişti. Bu kapsamda Boeing uçak alımı, F-16 anlaşması ve devam eden F-35 müzakerelerini işaret etmişti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, görüşmenin başta ticaret, yatırım ve savunma sanayii olmak üzere pek çok alanda iş birliğini güçlendirmeyi hedeflediğini belirtmişti.
Erdoğan, “Başkan Trump ile yapacağımız görüşmenin, küresel barış vizyonumuz doğrultusunda bölgemizdeki savaşların son bulmasına katkı sağlayacağına ve ikili ilişkilerimizi pekiştireceğine inanıyorum.” sözleriyle beklentilerini dile getirmişti. Liderler en son Haziran ayında Hollanda’nın Lahey kentinde düzenlenen NATO Zirvesi’nde yüz yüze görüşmüştü.
Boeing Uçak Alımı Gündemde
Görüşmenin ticari boyutunda öne çıkan başlıklardan biri de Türk Hava Yolları’nın Boeing’den yapmayı planladığı büyük ölçekli uçak alımı. THY Genel Müdürü Bilal Ekşi, aylar öncesinden 300 uçak için Boeing ile görüşmelerin sürdüğünü açıklamıştı.
THY Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Bolat da Haziran 2025’te Hindistan’da düzenlenen IATA toplantısında yaptığı açıklamada, Boeing’in fiyat, teslimat takvimi ve motor bakım maliyetleri konusunda iyileştirme yapması gerektiğini vurgulamıştı.
Türk Hava Yolları, 2023 yılında filosunu 2030’a kadar 600 yeni uçakla genişletme planını duyurmuştu. Bu alımların 300’ünün Airbus’tan, diğer 300’ünün ise Boeing’den yapılacağı açıklanmıştı. Boeing’den alınacak uçakların 787 Dreamliner ve 737 MAX modellerinden oluşması öngörülüyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, uçak alımı üzerinden yapılan siyasi tartışmalara sert tepki göstermiş, CHP lideri Özgür Özel’in “Trump’ın oğlu üzerinden Boeing anlaşması pazarlığı yapıldığı” iddiasını kesin bir dille yalanlamıştı. Erdoğan, “Biz bugüne kadar hiçbir ticari anlaşmayı Özgür Özel’e sorarak yapmadık. Böyle bir pazarlığı oğluyla değil, doğrudan Başkan Trump ile yaparız.” ifadelerini kullanmıştı.
F-16 Süreci
Görüşmede bir diğer önemli başlık ise Türkiye’nin uzun süredir gündeminde olan F-16 alımı. Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler, 2024 yılının Kasım ayında yaptığı açıklamada, F-16 Block 70 savaş uçakları için 1,4 milyar dolarlık ön ödeme yapıldığını duyurmuştu. Türkiye, bu kapsamda 40 adet F-16 Block 70 almayı ve 79 adet modernizasyon kiti edinmeyi planlamış, ancak kit alımından sonradan vazgeçilmişti.
Türkiye’nin hava filosunu güçlendirme arayışında, bir dönem ortağı olduğu F-35 programı da önemli yer tutuyor. Ancak ABD, Türkiye’nin Rusya’dan S-400 hava savunma sistemini satın alması üzerine Ankara’yı F-35 projesinden çıkarmıştı.
Bakan Güler, KAAN savaş uçağı projesinde gelinen aşamanın Washington’un tavrını değiştirdiğini belirterek, “Amerikalılar Türkiye’nin KAAN’ı geliştirme kapasitesini gördükten sonra F-35 konusunda yeniden olumlu sinyaller vermeye başladı. Ancak şu an somut bir gelişme yok. Biz hem projedeki yatırım payımızı geri almak hem de uçakları satın almak istiyoruz.” demişti. Türk Hava Kuvvetleri’nin bu aşamada 40 adet F-35’e ihtiyaç duyduğu değerlendirilirken, Ankara’nın Eurofighter Typhoon alımıyla ilgili seçenekleri de masada tutmaya devam ettiği biliniyor.
Türkiye’nin F-35 Serüveni
Türkiye, 1999 yılında Müşterek Taarruz Uçağı (JSF) programına katıldı. 2002’de Sistem Geliştirme, 2007’de ise Üretim ve Sürekli İyileştirme aşamalarında rol alarak projeye katkısını artırdı. Ankara, toplamda 100 adet F-35A tedarik etmeyi planlamış ve ilk aşamada 30 uçak için sipariş vermişti.
Türkiye için üretilmiş 6 adet F-35A savaş uçağı hâlen ABD’de depoda bekletiliyor. Savunma Sanayii eski Başkanı İsmail Demir, Türkiye’nin programa yaptığı yatırımın 1,4 milyar dolar civarında olduğunu açıklamıştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Washington ziyaretinde hem askeri hem de ticari başlıklar masada olacak. Gazze krizi zirvenin insani boyutunu oluştururken, F-16 ve F-35 dosyaları ile THY’nin Boeing alımı gibi gündemler iki ülke ilişkilerinin stratejik boyutunu şekillendirecek. Görüşmenin, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir sayfa açıp açmayacağı ise yapılacak açıklamalardan sonra netleşecek.