Trump yönetiminden Netanyahu’ya beklenmedik mesaj, İddialara göre, son dönemde artan bölgesel gerilimler ve İran’ın diplomatik baskısını artırması üzerine ABD yönetimi, Lübnan’daki ateşkesin daha etkin biçimde izlenmesi amacıyla yeni bir denetim sistemi oluşturulmasına sıcak baktı. Bu kapsamda hayata geçirilmesi planlanan mekanizmanın, ateşkes ihlallerinin tespiti ve taraflar arasındaki gerilimin kontrol altında tutulması açısından önemli bir görev üstlenmesi bekleniyor.
İsrail Masanın Dışında Kaldı
Ancak söz konusu girişimin İsrail yönetiminde farklı değerlendirmelere yol açtığı ifade ediliyor. Özellikle Başbakan Netanyahu’nun, ABD’nin bölgedeki yaklaşımında meydana gelebilecek olası değişikliklerin İsrail’in stratejik pozisyonunu etkileyebileceği yönünde kaygılar taşıdığı ileri sürülüyor. Bazı yorumcular, Netanyahu’nun bu nedenle gelişmeleri yakından izlediğini ve Washington yönetimiyle temaslarını yoğunlaştırdığını belirtiyor.
Öte yandan, ateşkesin denetlenmesine yönelik yeni mekanizmanın bölgedeki istikrarı destekleyip desteklemeyeceği konusunda farklı görüşler bulunuyor. Destekleyen çevreler, uluslararası gözetimin çatışma riskini azaltabileceğini savunurken, eleştirenler ise mekanizmanın sahadaki dengeleri değiştirebileceği görüşünü dile getiriyor.
Lübnan Dosyasında Dengeler Değişiyor
Bölgedeki gelişmeler yakından takip edilirken, ABD, İran, Lübnan ve İsrail arasındaki diplomatik temasların önümüzdeki süreçte daha da yoğunlaşabileceği değerlendiriliyor. Uzmanlar, atılacak adımların yalnızca Lübnan’daki ateşkes sürecini değil, aynı zamanda Orta Doğu’daki genel güç dengelerini de etkileyebileceğine dikkat çekiyor.
İsrail’de yayın yapan Kanal 12 televizyonunun üst düzey bir İsrailli yetkiliye dayandırdığı haberine göre, Başbakan Binyamin Netanyahu, İsrail’in dışında bırakıldığı yeni bir bölgesel denetim mekanizmasına karşı diplomatik girişimlerde bulunmaya başladı. Haberde, söz konusu yapının, 2024 yılında Lübnan’daki ateşkes sürecinin izlenmesi amacıyla oluşturulan ve İsrail, Lübnan, ABD, Fransa ile Birleşmiş Milletler’in yer aldığı mevcut mekanizmanın yerine geçeceği ifade edildi.
İran Masada, İsrail Dışarıda
İsviçre’de İran ile ABD arasında gerçekleştirilen görüşmelerde, Lübnan’daki ateşkesin uygulanmasını ve denetlenmesini takip edecek yeni bir yapının kurulması konusunda mutabakata varıldığı belirtildi. Buna göre yeni mekanizmada ABD, İran, Lübnan, Katar ve Pakistan yer alacak. Dikkat çeken nokta ise İsrail’in bu yapının dışında bırakılması oldu.
İsrail basınında yer alan değerlendirmelere göre, bu gelişme yalnızca diplomatik düzeyde değil, sahadaki askeri hareketlilik açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Kanal 13 televizyonunun üst düzey bir yetkilinin açıklamalarına dayandırdığı haberinde, ABD’nin son dönemde İsrail’e ilettiği mesajların, Lübnan’da daha önce sahip olduğu geniş operasyon serbestisinin artık sona erdiğine işaret ettiği aktarıldı.
Trump Yönetiminden Operasyon Kısıtlaması
Haberde, Netanyahu’nun kamuoyuna yaptığı açıklamalarda İsrail ordusunun güney Lübnan’da tam hareket özgürlüğüne sahip olduğunu savunmasına rağmen, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İsrail’in faaliyet alanına çeşitli kısıtlamalar geri getirdiği öne sürüldü. Söz konusu kısıtlamaların yalnızca Lübnan sahasıyla sınırlı olmadığı, farklı cephelerde de etkisini göstermeye başladığı belirtildi.
İsrail’siz Kurulan Yeni Bölgesel Yapı
İsrailli siyasi yetkililerin bu doğrultuda orduya yeni talimatlar verdiği ve hangi bölgelerde operasyon yapılabileceği ya da yapılamayacağı konusunda daha net sınırlar çizildiği ifade edildi. Bu çerçevede, “Sarı Hat” olarak adlandırılan bölge içerisinde İsrail güçlerinin hareket etmesine izin verilirken, Lübnan’ın daha iç kesimlerinde bulunan bölgeler ile başkent Beyrut ve ülkenin güneyindeki Sur kenti gibi stratejik noktalarda operasyon gerçekleştirilmesine izin verilmediği kaydedildi.
Öte yandan İran ile ABD arasında Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda İsviçre’de yürütülen müzakerelerin ilk turu 21 Haziran tarihinde tamamlandı. Görüşmelerde taraflar, daha önce üzerinde uzlaşı sağlanan 14 maddelik mutabakat zaptının uygulanmasına yönelik teknik ayrıntıları değerlendirdi.
Katar ve Pakistan Dışişleri Bakanlıklarının ortak açıklamasında, tarafların mutabakat kapsamında yürütülen diplomatik sürecin siyasi boyutunu takip edecek üst düzey bir komite oluşturulması konusunda anlaşmaya vardıkları duyuruldu. Açıklamada ayrıca, nihai ve kapsamlı bir anlaşmaya ulaşılması amacıyla önümüzdeki 60 günü kapsayan bir yol haritası üzerinde uzlaşı sağlandığı belirtildi.
Ateşkes Mekanizmasında İran Faktörü
İranlı yetkililer ise görüşmeler sırasında, İsrail’in işgali sürdürdüğü Lübnan’daki çatışma ortamının sona erdirilmesine yönelik temaslarda belirli bir ilerleme kaydedildiğini ifade etti. Yetkililer, ateşkesin uygulanmasını gözlemlemek amacıyla yeni bir izleme mekanizmasının kurulacağını ve İran’ın da bu yapıda resmi temsilci bulunduracağını açıkladı.
Netanyahu Diplomatik Alarm Verdi
Diplomatik kaynaklara göre İran ve ABD heyetleri arasında teknik düzeydeki müzakerelerin önümüzdeki dönemde de devam etmesi beklenirken, kurulması planlanan yeni mekanizmanın bölgedeki güç dengeleri ve Lübnan’daki güvenlik düzenlemeleri üzerinde önemli etkiler yaratabileceği değerlendiriliyor.