İran, Grossi’nin ülkeye girişini engelleme kararını alırken, 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmanın (JCPOA) bazı maddelerini kabul etmeyeceğini bir kez daha ortaya koymuş oldu. İranlı yetkililer, UAEA’nın baskıcı ve tek taraflı tutumuna tepki olarak bu kararı aldıklarını belirtti.
Tahran’dan yapılan açıklamada, Grossi’nin ziyareti için gerekli diplomatik prosedürlerin işletilmeyeceği vurgulandı. İranlı yetkililer, bu kararın UAEA’nın son dönemdeki taraflı yaklaşımına bir yanıt niteliği taşıdığını ifade etti. Ayrıca, ülkenin barışçıl nükleer programına yönelik haksız ithamların kabul edilemeyeceği belirtildi.
Bu gelişme, halihazırda gerilimli olan İran ile Batılı ülkeler arasındaki diplomatik ilişkileri daha da zor bir sürece sokabilir. UAEA’nın İran’daki nükleer tesislerde denetim yapmasının sınırlandırılması, uluslararası toplumda endişe yaratırken, İran’ın şeffaflık konusundaki tutumuna dair soru işaretlerini artırıyor.
İran, Grossi’yi Hedef Almaya Devam Ediyor: İş Birliği Askıya Alındı
İranlı yetkililer, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi’ye yönelik suçlamalarını sertleştirerek sürdürüyor. Yetkililer, Grossi’yi İsrail ve ABD tarafından İran’ın nükleer tesislerine yönelik düzenlendiği iddia edilen saldırıları açıkça kınamamakla ve bu saldırıları zımnen meşrulaştırmakla suçluyor. Tahran yönetimi, Grossi’nin bu tavrını, İsrail’in saldırgan politikalarına destek vermek ve İran’ın ulusal güvenliğine ciddi bir tehdit oluşturmak olarak değerlendiriyor.
İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in başdanışmanlığını da yapmış olan eski Meclis Başkanı Ali Laricani, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada Grossi’ye yönelik tehditkâr ifadeler kullandı. Laricani paylaşımında, “Savaş sona erdiğinde Grossi’den hesap sorulacak,” ifadelerine yer verdi.
Yasayla Gelen Sert Tavır: Ajansla Tüm İş Birliği Askıya Alındı
Bu açıklamaların ardından İran Meclisi, 25 Haziran’da dikkat çeken bir yasa tasarısını onayladı. Tasarıya göre, İsrail ve ABD’nin son saldırılarının ardından ve UAEA’nın bu saldırılara karşı açık bir tutum sergilememesi gerekçe gösterilerek, İran’ın Ajans ile yürüttüğü tüm iş birliğinin askıya alınması zorunlu hale geldi. 290 üyeli İran Meclisi’nde yapılan oylamada yasa, 221 oyla kabul edildi ve hiçbir ret ya da çekimser oy kullanılmadı.
Bir gün sonra, 26 Haziran’da, Anayasayı Koruyucular Konseyi de söz konusu yasayı onaylayarak yürürlüğe girmesini sağladı. Böylece İran hükümeti, UAEA ile olan tüm iş birliklerini yasal zorunluluk çerçevesinde durdurmakla yükümlü hale geldi.
Yeni yasal düzenlemeye göre, artık UAEA denetçileri İran’a giriş yapamayacak. Aynı şekilde, İran tarafından ajansa nükleer faaliyetlere ilişkin herhangi bir rapor sunulması da tamamen yasaklandı. Ayrıca, Ajans Başkanı Grossi ile herhangi bir resmi temas kurulması da kanunen engellendi. İranlı yetkililer, Grossi’yi daha önce açıkça “casuslukla” suçlamıştı.
Yasada Belirlenen Koşullar: Güvence Olmadan Geri Adım Yok
Yasa, 1969 tarihli Viyana Sözleşmesi’nin 60. maddesi uyarınca iki temel koşul sağlanana dek yürürlükte kalacak. Bunlardan ilki, “Güvenlik Güvencesi”: İran’ın toprak bütünlüğü, nükleer altyapısı, bilim insanları ve genel egemenliğinin uluslararası düzeyde açıkça güvence altına alınması isteniyor.
İkinci koşul ise “Hak Güvencesi” olarak tanımlanıyor. Bu çerçevede, İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’nın (NPT) 4. maddesi kapsamındaki uranyum zenginleştirme hakkına tam anlamıyla saygı gösterilmesi gerekiyor.
Bu iki koşulun sağlandığı ancak İran Atom Enerjisi Kurumu’nun vereceği resmi rapor ve İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’nin onayıyla belgelenecek. Ayrıca hükümet, her üç ayda bir Meclis’e ve Konsey’e süreçle ilgili rapor sunmakla yükümlü hale geldi.
Grossi’den Tepki: Büyük Endişe Duyuyorum
Kararların ardından Grossi, İran’ın UAEA ile olan iş birliğini tek taraflı biçimde askıya almasına ilişkin açıklamalarda bulundu. Bu durumdan “büyük endişe” duyduğunu dile getiren Grossi, İran’ın NPT’ye taraf olduğunu ve bu kapsamda bağımsız bir denetim sistemine tabi kalmak zorunda olduğunu vurguladı. “Uluslararası toplum, böyle bir kopuşu görmezden gelemez,” diyen Grossi, İran’daki nükleer tesisleri ziyaret etmek istediğini ve bu amaçla İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’ye resmi bir mektup gönderdiğini belirtti.
İran’dan Karşılık: Görevine İhanet Etti
Grossi’nin mektubuna yanıt, Arakçi’den geldi. X platformu üzerinden açıklama yapan Arakçi, Grossi’yi “görevini kötüye kullanmak ve uluslararası sorumluluklarını ihlal etmekle” suçladı. Grossi’nin, saldırıya uğrayan tesisleri “güvenlik bahanesiyle” ziyaret etme isteğinin “anlamsız” ve hatta “kötü niyetli” olduğunu ileri sürdü.
İran Basını ve Meclis: Grossi’ye Sert Suçlamalar
İran’ın devlet destekli yayın organı Keyhan gazetesi, Grossi’nin İran’a giriş yapması halinde “casusluk” suçlamasıyla yargılanması gerektiğini yazdı. Meclis Başkan Vekili Muhammed Hacibabayi de yaptığı açıklamada, İran’ın Grossi’nin ülkeye girişine artık izin vermeyeceğini, ayrıca UAEA’nın nükleer tesislere yeni gözlem kameraları kurmasına da onay verilmeyeceğini belirtti.
Diğer Başkan Vekili Ali Nikzad ise, Tahran’da gerçekleştirilen ve üst düzey yetkililerin, bilim insanlarının ve sivillerin katıldığı toplu cenaze töreni sırasında yaptığı açıklamada, “Grossi, Ajans’ın başındaki kişi olarak yalan söyledi, gerçeği çarpıttı ve bunun hesabını mutlaka verecek,” dedi.