İran Merkez Hatem’ul Enbiya Karargahı tarafından yapılan açıklamada, ABD ve İsrail’in ateşkes kapsamında üstlendikleri yükümlülükleri yerine getirmediği ve bölgede gerilimi artıran faaliyetlerini sürdürdüğü iddia edildi. Açıklamada, bu gelişmeler nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın deniz ulaşımına kapatıldığı belirtilirken, kararın ne kadar süreyle yürürlükte kalacağına ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.
Küresel petrol ve doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’nın kapatılması yönündeki açıklama, uluslararası kamuoyunda dikkatle takip edilirken, ABD cephesinden ise farklı bir değerlendirme geldi.
ABD Başkan Yardımcısı Vance, İran’ın duyurusuna ilişkin yaptığı açıklamada, şu ana kadar boğazın fiilen kapatıldığına dair ellerinde doğrulanmış herhangi bir kanıt bulunmadığını ifade etti. Vance, bölgede yaşanan gelişmelerin yakından izlendiğini belirterek, uluslararası deniz trafiğinin durumuna ilişkin resmi kaynaklardan gelecek bilgilerin önem taşıdığını vurguladı.
İran’ın açıklaması ile ABD’nin değerlendirmesi arasındaki görüş ayrılığı, Hürmüz Boğazı’ndaki mevcut durumun netleşmesi için uluslararası gözlem ve doğrulama süreçlerinin önemini bir kez daha gündeme getirdi. Bölgedeki gelişmelerin enerji piyasaları ve küresel ticaret üzerindeki olası etkileri ise yakından izlenmeye devam ediyor.
Yapılan açıklamada, Amerika Birleşik Devletleri’nin savaşın sona erdirilmesine yönelik mutabakatın ilk maddesini hayata geçirmediği ve böylece verdiği taahhütleri açık şekilde ihlal ettiği öne sürüldü. Açıklamada ayrıca İsrail’in Güney Lübnan’da yürürlükte bulunan ateşkes anlaşmasını sistematik ve kesintisiz biçimde ihlal etmeyi sürdürdüğü belirtildi. Bu ihlaller nedeniyle bölgede yaşayan sivillerin hayatını kaybettiği, çok sayıda kişinin evlerini terk etmek zorunda kaldığı ve İsrail güçlerinin anlaşmaya rağmen bölgeden çekilmediği vurgulandı.
İran tarafı, yaşanan bu gelişmeler karşısında Hürmüz Boğazı’nın kapatılması yönünde karar alındığını duyurdu. Söz konusu adımın, karşı tarafın anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmemesine karşı atılan ilk somut hamle olduğu ifade edildi.
Hatemu’l Enbiya Merkez Karargahı tarafından yapılan açıklamada, saldırgan faaliyetlerin sürmesi halinde daha kapsamlı tedbirlerin devreye alınacağı belirtildi. Açıklamada, muhatap ülkelerin anlaşma hükümlerine uymasını sağlamak amacıyla yeni adımların planlandığı ve bu kararların kararlılıkla uygulanacağı mesajı verildi.
ABD’den Yeni Müzakere Mesajı
ABD Başkan Yardımcısı James David Vance, Fox News’e verdiği röportajda İran ile sürdürülen diplomatik temaslara ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Vance, ABD’nin özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in İran ile yürütülen görüşmeler kapsamında sahada bulunduğunu belirterek, yeni temasların pazar günü gerçekleştirilebileceğini söyledi.
Diplomatik sürecin olumlu yönde ilerlediğini ifade eden Vance, önümüzdeki birkaç gün içerisinde İsviçre’ye gitmeyi planladığını da açıkladı. İran ile yürütülen müzakerelere fırsat tanıyacaklarını belirten ABD Başkan Yardımcısı, ateşkesin korunabileceğine inandıklarını dile getirdi.
Vance, Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı yönündeki haberlerle ilgili olarak da konuştu. ABD yönetiminin elinde, İran’ın boğazı fiilen kapattığını veya uluslararası deniz trafiğini engellediğini gösteren herhangi bir kanıt bulunmadığını söyledi.
İran’dan Görüşmelere Devam Mesajı
İran yönetimi ise diplomatik sürecin devam edeceğini açıkladı. Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı yönündeki açıklamalara rağmen Tahran yönetimi, müzakerelerden çekilme niyetinde olmadığını bildirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İran heyetinin bugün İsviçre’ye hareket edeceğini açıkladı.
Bekayi, ziyaretin temel amacının mutabakat zaptında yer alan hükümler doğrultusunda karşı tarafın yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini takip etmek ve bu yükümlülüklerin uygulanmasını talep etmek olduğunu belirtti. Ayrıca Bekayi, ateşkesin sürdürülebileceğine yönelik iyimserliğini koruduklarını ifade ederek, İran yönetiminin diplomatik çözüm yollarına fırsat tanımayı hedeflediğini vurguladı.
CENTCOM: Hürmüz Boğazı Açık Kalmaya Devam Ediyor
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı’nda ticari gemi trafiğinin kesintisiz sürdüğünü duyurdu. İran’ın boğazın kapatıldığı yönündeki açıklamalarına doğrudan değinilmeyen açıklamada, 20 Haziran itibarıyla bölgede ticari deniz trafiğinde artış yaşandığı belirtildi. CENTCOM verilerine göre gün içerisinde 55 ticari gemi Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yaptı.
Açıklamada, bu gemilerin dünya pazarlarına büyük miktarda yük taşıdığı ve toplamda 17 milyon varilden fazla petrolün uluslararası piyasalara ulaştırıldığı ifade edildi. ABD ordusu ayrıca, deniz ulaşımının güvenli şekilde devam etmesini sağlamak amacıyla bölgedeki faaliyetlerini sürdürdüğünü bildirdi.
İran’dan Gemilere Uyarı
Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri Komutanlığı da Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapmayı planlayan ticari gemilere yönelik bir uyarı yayımladı. Yapılan açıklamada, ABD’nin mutabakat kapsamındaki sorumluluklarını yerine getirmediği ve İsrail’in Lübnan’a yönelik operasyonlarını sürdürdüğü gerekçesiyle boğazın gemi trafiğine kapatıldığı belirtildi. Bu nedenle bölgeden geçmek isteyen gemilerin Hürmüz Boğazı’na yaklaşmamaları gerektiği ifade edildi. İranlı yetkililer, boğaza yaklaşılması halinde gemilerin güvenliğinin risk altına girebileceği uyarısında bulundu.
CENTCOM’ dan Trafiğin Normalleştiği Açıklaması
CENTCOM, ABD ile İran arasında imzalanan mutabakatın ardından Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin yeniden normalleşmeye başladığını açıkladı. Komutanlık tarafından yapılan değerlendirmede, ABD güçlerinin bölgede seyrüsefer özgürlüğünü desteklemeye devam ettiği ve ticari gemi hareketliliğinde artış gözlendiği kaydedildi. Açıklamada, gün içerisinde boğazdan geçen 55 ticari geminin küresel pazarlara yüksek miktarda yük ve 17 milyon varilden fazla petrol taşıdığı bilgisi tekrar paylaşıldı.
Uluslararası deniz güvenliği alanında faaliyet gösteren Ortak Denizcilik Bilgi Merkezi’nin (JMIC) bu hafta yayımladığı tavsiye kararına da atıfta bulunulan açıklamada, belirlenen uluslararası rota üzerinde tüm gemiler için güvenli geçiş imkanının sürdüğü belirtildi.
Ayrıca herhangi bir keyfi engelleme veya kısıtlamanın bulunmadığı ifade edildi. CENTCOM, ABD güçlerinin İran ile varılan anlaşmanın tüm maddelerinin eksiksiz şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla bölgede görev yapmayı sürdürdüğünü ve gelişmeleri yakından takip ettiğini bildirdi.
CENTCOM İddiaları Reddetti
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İran tarafından yapılan “Hürmüz Boğazı yeniden kapatıldı” yönündeki açıklamaların gerçeği yansıtmadığını savundu. CENTCOM Sözcüsü Tim Hawkins, Reuters haber ajansına yaptığı değerlendirmede söz konusu iddiaları reddederek uluslararası su yolunun açık olduğunu söyledi. Hawkins, deniz trafiğinin kesintisiz şekilde devam ettiğini belirterek, ABD güçlerinin mevcut durumun korunması ve seyrüsefer güvenliğinin sürdürülmesi için gelişmeleri yakından izlemeye devam ettiğini ifade etti.