Toplantı sırasında İran heyetinin, ABD Başkanı Donald Trump’ın tehdit içerikli açıklamalarını protesto etmek amacıyla görüşme yapılan binayı terk ettiği aktarıldı. Bu gelişmenin ardından Tahran yönetimi, ilk tur müzakerelerin tamamlandığını duyurdu.
İran tarafı ayrıca, görüşmelerde “Hürmüz Boğazı üzerinden geçişler” ve “ABD’nin taahhütleri” konusunda uzlaşmaya varıldığını açıkladı. Öte yandan İranlı yetkili Arakçi, sürece dair yaptığı değerlendirmede “İlk gerçek sınav Lübnan” ifadelerini kullanarak bundan sonraki aşamanın kritik olduğuna dikkat çekti. Görüşmelerin genel çerçevesi, taraflar arasında bazı başlıklarda ilerleme sağlansa da sürecin henüz tamamlanmadığını ve bölgesel meselelerin belirleyici olmaya devam edeceğini gösteriyor.
İran ile ABD arasında, Pakistan ve Katar’dan gelen arabulucuların da katılımıyla İsviçre’nin Bürgenstock kentinde yürütülen dörtlü görüşmelerin ilk turu tamamlandı. Yoğun diplomasi trafiğinde Hürmüz Boğazı’nın güvenliği, Lübnan’daki ateşkes süreci ve İran’ın dondurulmuş varlıkları gibi kritik başlıklar masaya yatırıldı.
Kalıcı Barış Hedefiyle Başlayan Görüşmeler
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran heyetinin başmüzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf’ın liderlik ettiği delegasyonlar, taraflar arasında savaşı sona erdirmeyi hedefleyen daha geniş kapsamlı bir sürecin parçası olarak pazar sabahı İsviçre’de bir araya geldi.
Görüşmeler, iki ülkenin 60 günlük bir ateşkes çerçevesinde uzlaşmaya varmasının ardından organize edildi. Toplantılarda özellikle İran’ın küresel enerji taşımacılığı açısından kritik önemdeki Hürmüz Boğazı’nı kapattığı iddiası ve bunun bölgesel etkileri öne çıkan başlıklardan biri oldu.
İran Heyetinde Gerilim ve Salondan Ayrılma İddiası
İran Meclisi ve müzakere heyeti başkanı Muhammed Bakır Galibaf, ülkesinin baskılara boyun eğmeyeceğini vurgulayarak ABD’nin tehdit diliyle sonuç alamayacağını savundu. Galibaf, Washington’un açıklamalarının ciddiye alınmaması gerektiğini belirterek İran Silahlı Kuvvetleri’nin her türlü tehdide karşılık verecek kapasitede olduğunu ifade etti.
Bu açıklamaların ardından İran heyetinin, Trump’ın açıklamalarını protesto ederek görüşme salonunu terk ettiği iddia edildi. Ancak daha sonra Axios muhabiri Barak Ravid’e konuşan bir diplomatik kaynak, İran tarafının müzakere masasını terk etmediğini ve görüşmelerin sürdüğünü ileri sürdü.
Görüşmelerde Belirsizlik ve Erteleme Sinyali
Müzakere sürecine yakın bir Pakistanlı yetkili, İsviçre’deki görüşmelerin henüz tamamen sonuçlanmadığını ancak tarafların yorgunluğu nedeniyle ikinci turun hemen başlamasının düşük ihtimal olduğunu aktardı.
Yetkili, yeni turun zamanına ilişkin net bir takvim bulunmadığını da belirtti. Buna karşılık başka bir kaynak, Pakistan ve Katar’ın İranlı temsilcilerle temas halinde olduğunu ve tarafları yeniden müzakere masasına döndürmek için yoğun çaba harcadığını söyledi.
Teknik Görüşmeler Devam Edecek
İran Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, müzakere heyetlerinin çalışmalarını tamamladığı ancak teknik düzeydeki görüşmelerin süreceği ifade edildi. Ayrıca Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda genel çerçeveyi içeren bir metin hazırlanacağı bildirildi.
Hürmüz Boğazı ve Bölgesel Güvenlik Mekanizması
Arabulucu ülkelerin aktardığı bilgilere göre 18 saat süren toplantılarda 60 gün içinde nihai anlaşmaya ulaşılmasını hedefleyen bir yol haritası üzerinde uzlaşma sağlandı. Bu kapsamda Lübnan’daki çatışmaların tamamen sona erdirilmesi için bir “çatışma önleme birimi” kurulması kararlaştırıldı. Söz konusu yapının İran ve ABD tarafından ortak yürütülmesi ve Lübnan ile arabulucu ülkelerle koordineli çalışması planlanıyor.
Ayrıca Hürmüz Boğazı’ndaki ticari geçişlerin güvenliğini sağlamak amacıyla ABD ile İran arasında doğrudan bir iletişim hattı oluşturulacağı açıklandı. Bu hattın yanlış anlaşılmaları önlemesi ve deniz trafiğini düzenlemesi hedefleniyor. Bunun yanında süreci denetleyecek üst düzey bir komite kurulacağı ve teknik ekiplerin bu yapıya düzenli rapor sunacağı belirtildi.
Lübnan Dosyası Sürecin Merkezinde
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, müzakerelerde en kritik başlıklardan birinin Lübnan olduğunu ve sürecin kırılma noktasının burada yaşanabileceğini ifade etti. Arakçi ayrıca İran’ın dondurulmuş varlıkları ve petrol ihracatına yönelik yaptırımlar konusunda da ilerleme sağlandığını söyledi.
İranlı müzakereci Hüseyin Kurbanzade ise özellikle “13. madde” olarak anılan başlığın en tartışmalı konu olduğunu belirtti. Kurbanzade, Lübnan’da savaşın tamamen sona erdirilmesi sağlanmadan diğer maddelerin uygulanmasının mümkün olmayacağını dile getirdi.
Ayrıca İran petrolüne yönelik yaptırımların geçici olarak kaldırılmasına ilişkin taslakların son aşamaya geldiği, Katar ile İran’ın dondurulmuş varlıklar konusunda da temaslarını sürdürdüğü aktarıldı.
Abd Cephesinden İlerleme Açıklaması
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, son görüşmelerde önemli ilerleme kaydedildiğini belirterek Orta Doğu’da diplomasi yoluyla kalıcı bir dönüşüm hedeflediklerini söyledi. Vance, Başkan Donald Trump’ın “yeni bir sayfa açılması” yönünde talimat verdiğini ve İran ile ilişkilerin yeniden şekillendirilmesinin amaçlandığını ifade etti. Lübnan’daki ateşkesin korunması konusunda da ilerleme sağlandığını belirten Vance, ancak ateşkes süreçlerinin doğası gereği zor ve inişli çıkışlı olduğunu kabul etti.
Trump’tan Sert Mesajlar
ABD Başkanı Donald Trump, Fox News’e yaptığı açıklamalarda İran’a yönelik sert uyarılarda bulundu. Hürmüz Boğazı’nın kapatılması durumunda İran’ın ağır sonuçlarla karşılaşacağını söylediğini aktaran Trump, bu tür bir adımın ülke için yıkıcı olacağını ifade etti.
Trump ayrıca sosyal medya paylaşımlarında İran’a yönelik sert yaptırımlar ve askeri karşılık ihtimalini gündeme getirirken, Lübnan’daki vekil güçlerin kontrol altına alınması gerektiğini savundu. Öte yandan Trump’ın Hürmüz Boğazı üzerinden geçişlerle ilgili farklı ve çelişkili açıklamalar yaptığı, bir yandan ücretsiz geçişten bahsederken diğer yandan ileride ücret talep edilebileceğini söylediği aktarıldı. Ayrıca ABD’nin bölgedeki güvenliğe ilişkin “koruyucu güç” benzetmesi de dikkat çekti.
İran’ın Kırmızı Çizgileri ve Müzakere Başlıkları
İran tarafı, özellikle Lübnan’daki çatışmaların sona ermesinin sürecin diğer maddeleri için ön koşul olduğunu vurguladı. Teknik görüşmelerde İran petrolüne yönelik yaptırımların gevşetilmesi ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması gibi başlıklarda ilerleme sağlandığı belirtildi.
Lübnan’da Saha Gerginliği Sürüyor
Lübnan’da ateşkes ilan edilmesine rağmen sahada tansiyon düşmedi. Sivil savunma kaynakları, İsrail’in düzenlediği saldırılarda 20 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. İsrail ordusu bu operasyonların Hizbullah’ın ihlallerine yanıt olduğunu savunurken, Hizbullah ise İsrail’in Lübnan’daki hareket alanını kabul etmeyeceğini açıkladı. İsrail yönetimi ise ateşkese taraf olmadığını belirterek bölgede işgal ettiği noktalardan çekilmeyeceğini bildirdi. İsrail medyasında yer alan haberlerde, ordunun ateşkes talimatı aldığı ancak ele geçirilen bölgelerin boşaltılmayacağı ifade edildi.
İsrail’de Kamuoyu ve Kayıplar
İbrani Üniversitesi tarafından yapılan bir ankete göre İsrail kamuoyunun büyük çoğunluğu, son askeri operasyonlarda İran’ın daha avantajlı çıktığını düşünüyor. Katılımcıların çok büyük bir kısmı savaş hedeflerine ulaşılamadığını belirtirken, Başbakan Benjamin Netanyahu’nun başarı iddialarına destek oranı oldukça düşük kaldı.
Lübnan Sağlık Bakanlığı, 2 Mart’tan bu yana İsrail saldırılarında 4 binden fazla kişinin hayatını kaybettiğini duyurdu. İsrail tarafı ise Hizbullah ile çatışmalarda asker ve sivil kayıplarının bulunduğunu açıkladı.